هیچ مگو

دی خیال تو بیامد به در خانه دل
در بزد 
گفت بیا 
در بگشا 
هیچ مگو

ــ مولانا

درد دلی در باب آموزش معماری

بدفهمی مرکب است اگر خیال کنیم که می‌توان با آموختن خط کشیدن یا حفظ و ترسیم مقدمات فوق ابتدایی عایق‌کاری حرارتی و رطوبتی و امثال آن معماری آموخت و سپس توقع داشت که در اثر فعل و انفعالات ذهنی و اقتصادی و ... نامعین ویژه‌ای معمار پرورش یابد، همان گونه که پروانه‌ای از دگردیسی کرمی پدید می‌آید.

آن اصل اخلاقی تعلیم که از ارادت شاگرد به استاد و فهم وی از سلوک هنرمندانه و رعایت آدابش برمی‌خیزد و سبب می‌شود که نوآموز برای پرورش قوای انفسی‌اش شاگردی و دستیاری کند و از خام‌گویی بپرهیزد و دریچه‌های پذیرش محرک‌های رشد وجودی‌اش را در مقابل استادانش باز نگاه دارد چیزی بود که امروز جز رد کمرنگی از آن باقی نمانده است و ساز و کارهای آموزش و کنترل کیفیت آموزش در دانشگاه‌ها در حال ریشه‌کن کردنش است. امروزه با نوعی سوءتعبیر افراطی و همه‌گیر از آن اصل اخلاقی مواجهیم و بسیاری از مدارس معماری حتی عالی کشورمان آن اصل انفسی و اخلاقی را تبدیل به نظریه و الگو و ساز و کار آموزش کرده‌اند و معماری را از مهارت‌های ابتدایی آغاز می‌کنند و با سختگیری نابه‌جا و بند زدن به ذهن و اندیشۀ دانشجویان آنها را از هر تحول عمیقی بازمی‌دارند و همواره بدان اندازه محدودشان می‌کنند. بدین ترتیب آموزش هم از اخلاق و معنویت تهی شده است و هم از جهت و و مسیر رشد.

آموزش معماری از مواجهۀ عمیق و همه‌جانبۀ معلم و شاگرد با معماری، البته در مسئلۀ سادۀ کم‌خطر، آغاز می‌شود، و هر مهارت و دانایی و فضیلت دیگری که در این مسیر نیاز باشد هم از درون این مواجهۀ همه‌جانبه و ماهوی زاده و آشکار می‌شود.

امروز ما بدین ترتیب به جای معمار هنرمند صاحب فکر کسانی در حدود عملۀ طرب پرورش می‌دهیم. در عجبم از کسانی که معماری را چنین می‌فهمند و می‌خواهند و به خود زحمت آموزگاری معماری می‌دهند. عملۀ طرب پروری آموزش به‌معنای دقیق و اصیل کلمه نیاز ندارد چه نوعی ممارست و دقت برایش کافی است.

تو نازک طبعی و طاقت نیاری گرانی‌های مشتی دلق‌پوشان

...